Warning: Creating default object from empty value in /srv/home/b-societynl/domains/b-society.nl/htdocs/www/plugins/system/foreversessions/foreversessions.php on line 38
B-Society - Nederland - De mythe van een goede nachtrust
Every time someone needs to use an alarm clock, they are getting some sleep deprivation.
Prof. Martha Merrow, Chronobiologie RUG

Recente Artikelen


Notice: Array to string conversion in /srv/home/b-societynl/domains/b-society.nl/htdocs/www/components/com_content/models/articles.php on line 131

Notice: Array to string conversion in /srv/home/b-societynl/domains/b-society.nl/htdocs/www/components/com_content/models/articles.php on line 131

Login en Discussieer mee

Of gebruik je eigen account van één van onderstaande netwerken.

Hoe laat is het nu echt?

Greenwich Mean Time:
Utrechtse Middelbare Tijd:
Midden-Europese Tijd:
Midden-Europese Zomertijd:
De Utrechtse Middelbare Tijd (UMT) of Zonnetijd, zoals die in de negentiende eeuw werd bepaald, hoort bij de Meridiaan van Utrecht: 5° 07' 46.67" Oosterlengte. Deze zou dus 5° 07' 46.67" x 4 minuten = 5,1296° x 4 minuten = 20m31,67s moeten voorlopen op de GMT. In de winter is het verschil tussen UMT en MET zo'n 40 minuten, in de zomer 1 uur en 40 minuten.
Bronnen:
Utrechtse Middelbare Tijd
Midden Europese Tijd (MET - MEZT)
Greenwich Mean Time (GMT)
Zonnetijd

Warning: Creating default object from empty value in /srv/home/b-societynl/domains/b-society.nl/htdocs/www/components/com_yvcomment/models/comment.php on line 145

De mythe van een goede nachtrust

door Anna von Sperling, Information.dk 22 juli 2011

vertaling door Gonneke Arts

 

Acht uur lang, regelmatig en onafgebroken. Dat is tegenwoordig het idee van hoe de ideale nacht slaap eruit zou moeten zien. Maar misschien is dit wel een moderne sociale constructie, die eigenlijk botst met de praktijk van duizenden jaren. Historici en antropologen zijn van mening dat de stijgende inname van slaapmedicatie kan eindigen als we rekening houden met onze natuurlijke slaap.

Het lijkt zo simpel: ga liggen, doe je ogen dicht en glijd in een heerlijke toestand waarin alles stil ligt en de wereld even stil staat.

Toch heeft een op de drie Denen moeite met slapen, en medicaties, zelfhulpgoeroes en beddenfabrikanten staan in de rij om ons de juiste manier van slapen te leren. En dat is niet een individueel psychologisch probleem, maar deel van een groot gevecht voor de moderne mens, vindt de Amerikaanse slaapantropoloog Carol M. Worthman van de Emory University, Atlanta.

We leven in ons deel van de wereld in een tijd waar we aan de ene kant een hogere eis stellen aan slapen, voor ons lichaam en een gezond, werkzaam en moraal juist leven, maar aan de andere kant hebben we een economie en een dagelijks leven geschapen dat de mogelijkheid daartoe begrenst,” zegt Carol M. Worthman.

Een onderzoek over hoe andere culturen slapen zet onze voorstelling hiervan in perspectief.

Wij nemen namelijk tegenwoordig ‘het ideale slapen’ zeer extreem op, want het moet passen binnen steeds minder tijd, terwijl tegelijkertijd het idee van acht uur onafgebroken slaap een belangrijke norm blijft, zegt Worthman.

En de conditionering begint vroeg. Bedenk je eens waar men eigenlijk om vraagt als men vraagt of de baby alsjeblieft ‘lief’ wil zijn. Men vraagt of de baby wil gaan slapen als de ouders willen slapen. Daarvoor is een extreme graad van zelfregulering nodig. Als je een succesvol lid van de samenleving wil zijn, moet je acht uur slapen op hetzelfde tijdstip als alle anderen. En de slaappolitie, zoals de gezondheidsautoriteiten tegenwoordig lijken, blijft je daar constant op wijzen,” zegt Worthman.


Revisie en cultuurverschillen

Dit heeft een situatie gecreëerd waarin zelfs kleine slaaponregelmatigheden als ziektesymptomen worden gezien. Als je bijvoorbeeld een stresstest doet, en de vraag of je moeite hebt met in slaap vallen of vaak ’s nachts wakker wordt met ja beantwoordt, zal de test gegarandeerd een negatief resultaat geven. De westerse wereld wordt gebombardeerd met nieuws waarin staat dat een slaaptekort levensgevaarlijk is, en er wordt advies gegeven over wat de perfecte temperatuur is, de perfecte houding, het beste ritueel voor het slapen gaan. Er is genoeg advies, maar pillen worden nog vaker aanbevolen. Ook al is er de afgelopen 15 jaar een daling geweest in het aantal recepten dat uitgeschreven wordt voor zogenaamde benzodiapine, toch blijft deze slaappil de favoriet van de Denen en er worden steeds nieuwe gemaakt die minder bijwerkingen en minder afhankelijkheid beloven. Maar misschien moeten we ons hele idee over wat slaap is en zou moeten zijn bijstellen. En misschien vinden we de argumenten voor deze bijstelling niet in de medische wetenschap of de biologie, maar in historische verslagen en antropologie.

Carol M. Worthman staat aan het einde van een groot onderzoeksproject dat de verscheidenheid van slaapculturen in verschillende plaatsen ter wereld onderzocht. “Door dit onderzoek over wat de slaapvoorwaarden zijn in andere culturen, komen we snel tot een belangrijke conclusie: dat het advies om acht uur onafgebroken te slapen niet geworteld ligt in een biologische waarheid. Het is een constructie: een sociaal en cultureel product dat is aangepast aan de manier waarop de samenleving georganiseerd is,” zegt Carol M. Worthman.

 

Zoals een baby!

Maar dit idee is uitgegroeid tot een bijna onbetwistbaar feit, dat alle artsen, in ieder geval die in de VS, zeer kritiekloos accepteren en doorgeven aan hun patiënten. “Maar de meeste Amerikanen slapen geen acht uur onafgebroken door, en ik denk dat er ook niet zoveel Denen zijn die dit doen. Wat betekent dat? Dat iedereen in de VS ziek is?” Carol M. Worthman stopt haar woordenstroom kort met een kleine grijns, want dit is niet uit te sluiten, voor ze doorgaat: “Nee, wij zijn niet ziek als het om onze slaap gaat. Dat is hetzelfde als dat we beweren dat we uitgehongerd zijn, terwijl dat overduidelijk niet zo is. Mensen staan iedere ochtend op en doen wat ze doen moeten. Het wordt erg overdreven,” stelt Worthman vast.

Zij is van mening dat mensen in plaats daarvan open zouden moeten staan voor het idee dat er verschillende manieren van slapen zijn: “We stellen onrealistische eisen, die in geen andere culturen en tijdperken gesteld werden.”

Want je hoeft niet ver te reizen vanaf het westelijk halfrond om heel andere slaapmanieren te leren kennen.

In de meeste andere culturen gaat men slapen als men daar behoefte aan heeft, wordt een tijdje wakker, gaat weer slapen of staat op en doet later een dutje, die mogelijkheid hebben ze,” zegt Carol M. Worthman.

Men volgt meer de slaapmanier die baby’s en de meeste andere zoogdieren hebben.

Mensen vinden het niet zo erg dat ze in de loop van de nacht wakker zijn geweest. Het is heel natuurlijk dat men tijdens de slaap af en toe wakker wordt om de omgeving in de gaten te houden. Is alles hoe het moet zijn? Ja? Dan ga ik weer even slapen.”

 

Gesegmenteerde slaap en tijd voor seks

Ze geeft aan dat dit tamelijk moeilijk in te passen is in het leven van tegenwoordig, vanwege de manier waarop wij in het westen onze samenleving hebben georganiseerd. Toch zijn er moderne samenlevingen, zoals Japan, die delen van de slaapcultuur hebben behouden, door bijvoorbeeld de tijd die men kwijt is aan reistijd te benutten om te slapen. En in een land als India zijn er veel mogelijkheden om ‘in het openbaar te slapen’; het is daar niet raar om een zakenman even zijn ogen dicht te zien doen op het stukje gras naast de vluchtheuvel. En als men ‘te weinig’ slaapt, is dat een structureel en collectief probleem in deze samenlevingen, vertelt Carol M. Worthman, zoals dat bijvoorbeeld de hoge werkloosheid was in Denemarken. Maar de verhoogde individualisering heeft ervoor gezorgd dat het hier nu de individuen zijn die het probleem hebben: “En het is de hogere graad van individualisering die de verkoop van slaapmedicijnen ondersteunt.”

Dus in andere culturen heeft men een duidelijk andere slaapmanier dan wij, maar hoe lang slapen wij al op de manier waarop we dat doen?

Volgens een onderzoek van de Virginia Tech University, gedaan door Roger Ekirch, is acht uur onafgebroken slapen een heel nieuwe uitvinding. Bovendien kampt men meer met ziektes en andere onbehagens: de afbraak van de slaap, is er genoeg slaap, de tijden waarop men slaapt, dat men een geheel ander ritme heeft. De grootste verandering in onze slaapmanier kwam met de opkomst van het electrische licht.

Vóór de industriële revolutie hadden we een heel ander ritme, iets wat ik gesegmenteerd slapen noem,” vertelt Roger Ekirch.

Hij heeft in zijn 20-jarige onderzoek 500 historische geschriften nagekeken, helemaal terug tot Homer, en daarmee zijn theorie ondersteund: dat we ooit twee slaapfases per nacht hadden.

Die worden ‘eerste slaap’ en ‘tweede slaap’ of ‘morgenslaap’ genoemd. De eerste was het belangrijkste en liep gewoonlijk van 9 uur ’s avonds tot ongeveer middernacht. Dan werd men wakker en bleef dan een of twee uur wakker, voor men in de tweede slaap viel, en die duurde tot het daglicht begon,” vertelt Roger Ekirch.

Die bijna drie uur wakker in het midden van de nacht had verschillende redenen. Als eerste was er de zekerheid dat we wakker waren.

Om heel concreet te zijn was dat de donkerste tijd van de nacht, en daarom was er dan het grootste risico op bijvoorbeeld inbraak of brand. Het was daarom slim om een oog open te hebben,” zegt hij.

Hij belicht ook het sterke bijgeloof over de nachtelijke uurtjes: “Men geloofde stellig dat demonen op aarde kwamen tussen middernacht en drie uur ’s nachts. Ze hadden veel verschillende verschijningsvormen, maar de belangrijkste Noord-Europese demon was Maren, die ’s nachts rond de slapenden reed,” vertelt Roger Ekirch.

Maar het had nog meer winst om ’s nachts wakker te zijn, en daarbij ging het meer om lust dan om gevaar. “Een groot deel van de tijd dat men wakker was tussen de eerste en tweede slaap werd gebruikt om baby’s te produceren. Vandaag de dag hebben de meesten van ons seks als we ’s avonds naar bed gaan, maar als ze vroeger thuiskwamen van het land waren ze vaak zo moe dat ze niets anders meer konden dan hun avondmaal eten. Dus was het slim om eerst drie uur te gaan slapen,” zegt Ekirch, die onder andere een tekst van een Franse arts uit de 18e eeuw onderzocht, die verklaarde waarom de boeren een hogere vruchtbaarheid hadden. Dat kwam omdat de stedelingen begonnen een slaapritme te krijgen vergelijkbaar met dat van ons, terwijl de boeren’s nachts deze wakkere uurtjes hadden.

 

Meditatie en stigmatisatie

Zo fungeerde de tijd die men wakker was ook als tijd om te mediteren.

In de oude Europese literatuur hadden dromen een opvallend grotere plaats dan ze vandaag de dag hebben. Dat kan ermee te maken hebben dat men zich de dromen uit de eerste droomfase herinnerde, omdat men daarna wakker was. In veel historische bronnen beschrijft men hoe mensen wakker lagen in hun bedden, baden, mediteerden of ‘spiritueel bezoek’ kregen van overleden geliefden, tussen de twee periodes van slapen,” vertelt Ekirch. “Die tijd van onderdompeling in stilte hebben wij vandaag de dag helemaal niet meer. Wat het betekent, weet ik niet, maar als dromen invloed hebben op onze psychische toestand, kan het niet zonder betekenis zijn.”

Maar waarom is het belangrijk om te weten hoe we vroeger sliepen?

Volgens Roger Ekirch geeft het ons aanleiding om ons idee van ‘de correcte slaap’ te heroverwegen, of op zijn minst in te zien dat ‘slaapproblemen’ anders bekeken moeten worden.

Als wij, zoals ik denk te kunnen bewijzen, de gehele menselijke historie lang gesegmenteerd geslapen hebben, kunnen wij dat niet in een paar generaties veranderen. We moeten ons ervoor openstellen dat wij op verschillende manieren slapen,” zegt Ekirch.


Hij benadrukt nog eens dat hij wil onderkennen dat er mensen zijn met echte slaapproblemen, en dat die hulp nodig hebben, maar “een typisch slaapprobleem is dat men ’s nachts wakker ligt. Veel mensen beschrijven dat ze wakker zijn rond 3 uur ’s nachts. De vraag is dus of dat niet gewoon een restant is van ons oude historische slaapritme, en of dat niet betekent dat we het moeten accepteren in plaats van het aan een ziektebeeld toe te schrijven,” zegt Roger Ekirch.

Hij denk namelijk dat een heleboel mensen er vandaag de dag meer nadruk op leggen dan goed is.

Het is natuurlijk fijn voor medicijnproducenten en beddenfirma’s, maar een grote stressfactor voor mensen die moeten leven met het stigma ‘slapeloosheid’. Wat als wij tegen hen zouden kunnen zeggen: Nee, je bent niet ziek, je hebt gewoon een sterkere innerlijke klok en dat is niet iets om je druk over te maken. Dus sta gewoon op en doe de afwas of loop een eindje. Het is gewoon je pauze in de nacht.”

Misschien kunnen we onze nachten anders organiseren. In ieder geval is er één gebied waarop wij in het westen anders in zijn dan alle andere mensen en alle andere tijden: wij slapen alleen.

 

Kunnen we ons volledig verliezen?

Dat wij in het westen zelfs baby’s alleen laten slapen zouden de meeste andere culturen als kindermishandeling beschouwen. Het is in het etnografische onderzoek onmogelijk om andere culturen te vinden die dat doen. “En alle indicaties wijzen erop dat dat helemaal niet zo slim is,” zegt Carol M. Worthman.

De hersenen van pasgeborenen zijn namelijk zo ontwikkeld dat de centra die bijvoorbeeld de ademhaling regelen, eigenlijk reageren op volwassenen.

Er is daarom een aantal onderzoeken met als hypothese dat wiegendood kan samenhangen met het feit dat kinderen die alleen slapen, de stimulus van hun ouders missen die ervoor zorgt dat ze bijven ademen,” vertelt ze.

Daarnaast mist een baby die van alle zintuiglijke waarnemingen is beroofd, in een stille en donkere kamer, de constante verzekering dat alles is zoals het hoort. Wat zou er gebeuren met ons volwassen als wij het advies opvolgden om alleen in een muisstille, pikdonkere kamer te gaan liggen en er van ons geëist wordt dat we 8 uur doorbrengen in het gezelschap van ‘de broer van de dood’, zoals de slaap ook wel genoemd wordt?

Aan het eind van het onderzoek kan de antropoloog niet uitsluiten dat ook wij volwassenen kunnen stoppen met het zoeken naar de natuurlijke slaap.

Hoe weten we eigenlijk dat het ok is om te slapen? En wanneer weten we dat het tijd is om wakker te worden? Historisch gezien hebben wij daar ook gelegen en geluisterd naar het geluid van de baby die zich omdraaide, de koeien die proestten, het vuur dat knetterde. Als we nu gaan slapen in deze omgeving waarin we van alle zintuigen beroofd zijn, helemaal alleen, is er niets dat ons dat vertelt.”